سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
85
تاريخ ايران ( فارسى )
ليكن مرحوم پروفسور كاول « 1 » در اينجا ثناخوانى شرافتمندانه كرده كه آن بقرار زير است : « اوگوست امپراطور روم گفته است من شهر روم را با آجر بدست آورده و با مر مر آن را وا گذاردم . فردوسى كشورش را فاقد ادبيات ديده و در مقابل منظومهاى از خود باقى گذاشت كه تمامى شعراى بعد از او فقط توانستند از وى تقليد كنند ، اما هيچكدام نتوانستند بر او تفوق يابند و آن در واقع حتى با سبكهاى مختص به آن شعرا ميتواند همسرى نمايد و ميتوان گفت تنها كتابى است در آسيا كه همانند اشعار رزمى هومر است در اروپا . . . ابيات كتاب در تركيب و ساختمان نهايت درجه خوشآهنگ و هرگز با واژههاى خشن و اصطلاحات ناهنجار آميخته نيست و كلمات شديد اللحن در آن راه ندارد و آن از آغاز تا پايان مانند صداى امواج آب يك رود روان ملايم فوق - العاده دلچسب و خوش آهنگ و با همآهنگى دلپذيرى جريان دارد و هريك از ابيات نظير صداى دلنواز جريان آب بقوهء سامعه لذت تازهاى مىبخشد و گوئى ما در كرانهاى ايستاده و با نظر حيرت بجهانى از احساس و انديشه و عمل مينگريم كه خود آن جهان براى هميشه از ميان رفته و در زير خوابيده است ليكن كاخها و قهرمانان آن مانند درياچهء سحرآميز الف ليل در زير بطور مبهم به نظر ميرسند » خوشا به فردوسى كه خودش را شايستهء چنين تمجيدى كرده است . سياستنامه ما در فصل پنجاه و دوم به خواجه نظام الملك وزير سياستمدار معروف دورهء سلجوقى و كتاب معروف اين وزير بىنظير يعنى سياستنامه اشاره نموديم . اين كتاب مشتمل بر پنجاه فصل و حاوى وظايف و تكاليف پادشاه و طرز ادارهء كشور مىباشد و آن به زبان فارسى ساده نوشته شده مؤلف در ضمن به حكايات بىشمارى از سلاطين و سياستمداران بزرگ اشاره نموده و الحق ميتوان آن را در نوع خود بيمانند دانست . ناصر خسرو در اين كتاب قبلا نيز در ضمن نهضت اسماعيليه به ناصر خسرو اشاره نموديم . او شاعر و سياح نيز بوده و در سفرنامهء خود شرح مسافرتهاى خود را از مرو به نيشابور ، تبريز و آسياى صغير و حلب به فارسى ساده
--> ( 1 ) - Cowell